20/5/11

Σκέψεις που διαβάζονται αργότερα


Μια πρόσφατη έκθεση του Ευρωπαϊκού Ιδρύματος για τη βελτίωση των εργασιακών και βιοτικών συνθηκών (EUROFOUND) επικεντρώνει στις δυσκολίες τις οποίες αντιμετωπίζουν οι νέοι εργαζόμενοι αλλά και τις απόψεις των κοινωνικών εταίρων σχετικά με τις απαιτούμενες πολιτικές προκειμένου να αντιμετωπιστεί το πρόβλημα. Η έκθεση παρά το ενδιαφέρον το οποίο παρουσιάζει δεν παύει να είναι καταθλιπτική. Κυρίως για δύο λόγους: Πρώτον, γιατί σύμφωνα με το πρώτο μέρος της έρευνας το φαινόμενο των διπλάσιων και τριπλάσιων ποσοστών ανεργίας των νέων σε σχέση με τα συνολικά ποσοστά ανεργίας δεν αφορά μόνον κάποιες Ευρωπαϊκές χώρες οι οποίες δοκιμάζονται από την κρίση περισσότερο. Αλλά μάλλον αποτελεί ένα πανευρωπαϊκό φαινόμενο το οποίο παρουσιάζεται σε όλες τις μεταβιομηχανικές και προσανατολισμένες προς την παραγωγή υπηρεσιών οικονομίες της Ευρώπης. Ο δεύτερος λόγος σχετίζεται με το δεύτερο μέρος της έκθεσης το οποίο παρουσιάζει τις θέσεις και τις εφαρμοζόμενες πολιτικές των κοινωνικών εταίρων και των κυβερνήσεων σχετικά με το πρόβλημα. Κυβερνήσεις και εταίροι ενώ φαίνεται ότι συνειδητοποιούν τις διαστάσεις του προβλήματος, οι απόψεις τους και οι εφαρμοζόμενες πολιτικές δεν υποδηλώνουν μια ουσιαστική αντίληψη αυτού που κάποιοι θα θεωρούσαν πυρήνα του προβλήματος και στο οποίο θα αναφερθώ παρακάτω.



Η έκθεση δεν είναι ένα καθόλου ευχάριστο ανάγνωσμα ( ένα Παρασκευ-ιάτικο απόγευμα δεν είναι σίγουρα η καλύτερη στιγμή να το διαβάσει κάποιος. Ας προτιμήσει καλύτερα αυτό της Κυριακής...). Το πρώτο μέρος μέσα από την παράθεση στοιχείων από τις περισσότερες χώρες της Ευρώπης καταλήγει στο συμπέρασμα ότι οι νέοι της Ευρώπης είναι από τις πλέον απειλούμενες κοινωνικές ομάδες από την μακροχρόνια ανεργία και τις συνέπειες της. Ακόμα και όταν κάποιος νέος εργάζεται ήδη είναι αρκετά πιθανό η απασχόληση του να χαρακτηρίζεται ως “επισφαλής” που όλοι γνωρίζουμε από την Ελληνική εμπειρία τι δύναται να σημαίνει αυτό. Επιπλέον, η επισφαλής εργασία επιφέρει σε πολλές περιπτώσεις και μια υποδεέστερη θέση στο σύστημα της κοινωνικής ασφάλισης. Αυτό και αν ανταποκρίνεται στην ελληνική πραγματικότητα.. Ας μην ασχοληθούμε όμως με το ποιες θεωρεί το EUROFOUND ότι μπορούν να είναι οι γενικότερες κοινωνικές συνέπειες της μακροχρόνιας ανεργίας για τους νέους, γιατί το εορταστικό πνεύμα της Παρασκευής θα παρέλθει ανεπιστρεπτί.



Οι θέσεις κοινωνικών εταίρων και κυβερνήσεων περί των αιτιών αυτής της κατάστασης εντοπίζονται στην ύπαρξη προβλημάτων όπως η ύπαρξη αναντιστοιχιών μεταξύ προσφερόμενων και ζητούμενων προσόντων στην αγορά εργασίας, τον περιορισμό των προσλήψεων λόγω των χαλεπών οικονομικών καιρών, τις μεταναστευστικές ροές, τις υπάρχουσες δομές της αγοράς εργασίας οι οποίες επωφελούν περισσότερο τους μεγαλύτερους εργαζόμενους και τέλος το γεγονός ότι η κρίση έχει πλήξει τομείς τις οικονομίας οι οποίες παραδοσιακά προσέφεραν θέσεις εργασίας σε νεότερους εργαζόμενους όπως οι κατασκευές και η βιοτεχνία.


Αυτό που δεν μπορεί να παραβλέψει κάποιος εξετάζοντας το πως οι διάφοροι δρώντες εκλαμβάνουν τις αιτίες του φαινομένου είναι το ότι η έμφαση δίνεται περισσότερο στην αντιμετώπιση της διαρθρωτικής ανεργίας και στον συγκυριακό παράγοντα της οικονομικής κρίσης. Βεβαίως το φαινόμενο της υψηλής ανεργίας δεν είναι νεότευκτο φαινόμενο. Είναι γνωστό ότι αποτελούσε έντονο πρόβλημα και πριν την κρίση. Επιπλέον, η συμβολή των πολιτικών οι οποίες στοχεύουν στην καταπολέμηση της ανεργίας μέσω της καταπολέμησης της διαρθρωτικής ανεργίας πρέπει επιτέλους να αξιολογηθούν σοβαρά. Δεν χρειάζεται κάτι περισσότερο από κοινό νου ή κάποια ελάχιστη εμπειρία στην αγορά εργασίας για τα καταλάβει κάποιος ότι η διαρθρωτική ανεργία δεν αποτελεί παρά μόνο μια μικρή έκφανση του προβλήματος. Ιδιαίτερα σε οικονομίες οι οποίες βασίζονται στην παροχή υπηρεσιών και οι οποίες δεν απαιτούν φοβερό και τρομερό επίπεδο εξειδίκευσης, αλλά μάλλον την πρόθεση του εργοδότη να προσφέρει μια βασική εκπαίδευση (in job training) στον νεοεισερχόμενο εργαζόμενο. Με λίγα λόγια το πρόβλημα δεν είναι τόσο ότι δεν υπάρχουν τα “skills” αλλά το ότι δεν υπάρχουν οι θέσεις. Αλλά θέσεις δεν υπήρχαν και πριν. Αυτό πιθανόν να το γνωρίζουν και κάποιοι εξωγήινοι. Απλά, το πρόβλημα έχει επιδεινωθεί  ακόμα περισσότερο.

Προσωπικά θεωρώ ότι η έμφαση που δίνεται στην εκπαίδευση και την επανακατάρτιση στην καλύτερη περίπτωση παρά είναι φιλόδοξη ενώ στη χειρότερη είναι παραπλανητική. Δεν υποστηρίζω ότι η εκπαίδευση, η επανακατάρτιση και εξειδίκευση δεν είναι σημαντικές παράμετροι για την εύρυθμη λειτουργία μιας αγοράς εργασίας. Σε ότι αφορά το τρέχον πρόβλημα όμως έχω την αίσθηση ότι είναι σαν προσπαθείς να καταπολεμήσεις έναν καρκίνο με ασπιρίνες. Για να το θέσω επιεικώς,  στην καλύτερη περίπτωση η θεραπεία είναι ελάχιστα σχετική.

Το συνολικό πρόβλημα της ανεργίας στην Ευρώπη, το οποίο άρχισε να αναδύεται απειλητικά ήδη από τη δεκαετία του ‘70 είναι ένα δομικό πρόβλημα. Το πρόβλημα της ανεργίας των νέων είναι τμήμα αυτού του συνολικότερου προβλήματος. Ο λόγος που αυτό γίνεται περισσότερο εμφανές στους νέους είναι το υπάρχον θεσμικό πλαίσιο των αγορών εργασίας τείνουν να “εξωτερικεύουν” το πρόβλημα σε κοινωνικές ομάδες οι οποίες πάσχουν από το υπάρχον συμμετοχικό έλλειμμα. Αν η συμμετοχή όλων των κοινωνικών ομάδων ήταν επαρκώς αντιπροσωπευτική η ανεργία θα ήταν υψηλή αλλά “δικαιότερα” κατανεμημένη. Το πρόβλημα της ανεργίας πρέπει κατά λοιπόν να αντιμετωπίζεται ως συνολικό πρόβλημα στις μακροοικονομικές του διαστάσεις ενώ πρέπει να δίνονται κίνητρα ώστε οφέλη και κόστη να διαχέονται σε όλο το εργατικό δυναμικό μέσω αντιπροσωπευτικότερων και πιο λειτουργικών θεσμών.

Εν ολίγοις, το πρόβλημα της ανεργίας των νέων είναι μια θεσμική πτυχή ενός συνολικότερου δομικού προβλήματος. Αυτού της μετάβασης των Ευρωπαϊκών οικονομιών από τη βιομηχανική παραγωγή στην παραγωγή υπηρεσιών. Οι συνέπειες αυτής της μεταλλαγής έχουν αναλυθεί στο κλασικό άρθρο των Torben Iversen and Anne Wren  (Equality, Employment, and Budgetary Restraint: The Trilemma of the Service Economy, World Politics - Volume 50, Number 4, July 1998, pp. 507-54). Οι παραγωγή των υπηρεσιών δεν παρέχει τις ίδιες δυνατότητες για ανάπτυξη της παραγωγικότητας με την κλασική βιομηχανική παραγωγή. Αυτό έχει σοβαρότατες συνέπειες καθώς υποσκάπτει τη συνθήκη η οποία οδήγησε στην εντυπωσιακή μεταπολεμική ανάπτυξη της Ευρώπης: Αυξήσεις μισθών χαμηλότερες σε σχέση με την αύξηση της παραγωγικότητας. Αυτή η συνθήκη οδηγούσε σε χαμηλές τιμές, αύξηση της κατανάλωσης και ως εκ τούτου αύξηση της απασχόλησης. Η στροφή στις υπηρεσίες πλήττει την παραγωγικότητα και κατά συνέπεια την ικανότητα των κυβερνήσεων να συνδιάζουν στόχους όπως υψηλούς μισθούς, διευρυνόμενη απασχόληση και δημοσιονομική πειθαρχία.
Ως εκ τούτου, οι εθνικές κυβερνήσεις καλούνται να λύσουν ένα εξαιρετικά δύσκολο πρόβλημα έχοντας περιορισμένες επιλογές οι οποίες θα περιορίζονται όλο και περισσότερο. Το συγκεκριμένο πρόβλημα ωστόσο είναι ένα ευρωπαϊκό πρόβλημα, τμήμα των γενικότερων οικονομικών προκλήσεων που αντιμετωπίζει η Ευρώπη και δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί σε στενό εθνικό πλαίσιο. Αυτό είναι αυτονόητο. Το πρόβλημα είναι ότι λίγοι από εμάς συνειδητοποιούν τον ουσιαστικό ρόλο της ΕΕ στο μέλλον μας με αποτέλεσμα η Ευρώπη να λειτουργεί για εμάς χωρίς εμάς...
Παρουσιάστηκε σφάλμα σε αυτό το gadget