3/6/11

Περί πλατείας

Είναι όντως το κίνημα των αγανακτισμένων ένα "ζωντανό πείραμα αμεσοδημοκρατίας" όπως έχει εγγραφεί στις συνειδήσεις πολλών Ελλήνων και ορισμένων μελών του τύπου; Αυτό το ερώτημα επαναφέρει στην επιφάνεια κλασικές συζητήσεις περί Δημοκρατίας. 

Η απαίτηση των αγανακτισμένων για μια αμεσότερη μορφή δημοκρατίας δεν καθιστά βεβαίως και το "κίνημα" πείραμα άμεσης δημοκρατίας. Καθώς στον τρόπο το οποίο εξελίσσεται δεν υπάρχει κάτι το ρηξικέλευθο ούτε ως προς την οργάνωση ούτε ως προς τους στόχους ώστε να δικαιολογείται ο χαρακτηρισμός του πειράματος. Ωστόσο, οι ενέργειες οι οποίες λαμβάνουν χώρα στο Σύνταγμα θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν ως σχολείο κινηματικών και συλλογικών διαδικασιών για μια ευρεία μερίδα του πληθυσμού η οποία είχε συνταξιοδοτηθεί από τους κοινωνικούς αγώνες ή δεν είχε μια ουσιαστική συνάντηση με αυτούς μέχρι σήμερα. Αυτό το σχολείο όμως είναι ένα παλιό σχολείο το οποίο επαναλαμβάνει το μεταπολιτευτικό ρεπερτόριο κινηματικών δράσεων  χωρίς να κομίζει κάτι νέο. Θα ήταν πολύ πιο παραγωγικό αν από αυτές τις ενέργειες προέκυπταν συνεργατικές δραστηριότητες που θα επικέντρωναν σε θέματα πέρα της "αγανάκτησης" και θα εκμεταλλεύονταν τις δημιουργικές τάσεις των συμμετεχόντων και τις προϋποθέσεις για μερικότερη οργάνωση του πλήθους σε περιφερειακές δραστηριότητες διαφόρων ειδών.

Παρά ταύτα, οι γενικόλογες διακηρύξεις περί άμεσης δημοκρατίας και επικλήσεων περί αλλαγής των πάντων σε συνδυασμό με την συλλήβδην απαξίωση του κοινοβουλευτισμού και του πολιτικού συστήματος,  οδηγούν μόνο σε μια συμμετοχή η οποία βασίζεται κυρίως, αν όχι αποκλειστικά, στην από κοινού βίωση του αισθήματος της αγανάκτησης. Η εμμονή του 'κινήματος' με την 'άμεση δημοκρατία' είναι αυτό που θα το αποδυναμώσει μακροπρόθεσμα ή θα το καταστήσει έρμαιο στα χέρια πολλαπλών αναδυόμενων λαϊκισμών.

Αυτό ωστόσο δεν σημαίνει ότι ο λυτρωτικός χαρακτήρας του κινήματος (περισσότερη συμμετοχή και έλεγχος του ευρύτερου πληθυσμού στα πολιτικά θέματα) δεν είναι σημαντικός και απαραίτητος σε κάποιο βαθμό. Από τη μία η λαϊκή κυριαρχία αποτελεί βασικό ιδανικό της δημοκρατίας. Από την άλλη όπως έγραψε και ο γνωστός κοινωνιολόγος Ralf Dahrendorf για τις λαϊκές επαναστάσεις του 1989 "η δημοκρατία είναι μια μορφή διακυβέρνησης και όχι ένα ατμόλουτρο των λαϊκών συναισθημάτων". Ή όπως σημειώνει ο Beertham "η δημοκρατία ως μέθοδος διακυβέρνησης δεν είναι οτιδήποτε τυγχάνει να αποφασίσει ο λαός σε μια δεδομένη στιγμή, αλλά το σύνολο των ρυθμίσεων που εξασφαλίζει τον έλεγχο του λαϊκού παράγοντα επί της δημόσιας διαδικασίας λήψης των αποφάσεων σε τρέχουσα βάση".

Εν ολίγοις, για είναι αυτό το κίνημα πραγματικά προοδευτικό θα πρέπει πέρα από την "ισχυρή αντιθεσμική παρόρμηση" και την "πολιτική της πίστης"(η οποία εκλαμβάνεται ως μέσο για την επίτευξη της τελειότητας ή της λύτρωσης από αυτό τον άδικο τον κόσμο), να διαθέτει και μια ισχυρή πραγματιστική διάσταση η οποία να θέτει συγκεκριμένες ιδέες και στόχους για το πως μπορεί να ανατραπεί η πανταχού παρούσα στρεβλή μεταπολιτευτική οικονομικο-κοινωνική δομή. Και εδώ ξεκινούν τα δύσκολα, καθώς στην αγανάκτηση και στο να κατακρίνουμε τον άδικο τούτο κόσμο είμαστε όλοι σύμμαχοι και συνοδοιπόροι. Όταν όμως οραματιζόμαστε τον κόσμο του άμεσου μέλλοντος μας οι απόψεις μας διαφέρουν ριζικά. Η αλήθεια είναι ότι δεν περίμενα να δω και να ακούσω συνδικαλιστή του ΤΤ να παρακαλεί το πλήθος της πλατείας να επιτρέψουν στο συνδικάτο τους να συμμετέχει στο κίνημα της πλατείας (πρέπει να είχε προηγηθεί σε μια πιο πρώιμη φάση ο διωγμός της  ΓΕΝΟΠ/ΔΕΗ αν έχω πληροφορηθεί σωστά). Το τι αποφάσισε η Γενική Συνέλευση μου είναι άγνωστο καθώς η διαδικασία, στην οποία συζητήθηκαν και άλλα θέματα, διήρκεσε ώρες των ωρών.

Κατά συνέπεια,η προβληματικότητα που παρουσιάζει το κίνημα των αγανακτισμένων δεν έγκειται αποκλειστικά στην απουσία εμπειρίας στην συλλογική οργάνωση (δυσκολία στη λήψη αποφάσεων και στη πραγματοποίηση τους), ούτε στην απέχθεια που παρουσιάζουν οι "αγανακτισμένοι" προς την εκπροσώπηση και την αντιπροσώπευση η οποία επιβαρύνει περαιτέρω το πρόβλημα της οργάνωσης. Αλλά σε μια δομική συνθήκη: η Ελληνική κοινωνία παραμένει  ακόμα σε συνθήκες μετάβασης. Η κοινωνική συμμαχία ανάμεσα σε συντεχνίες και ομάδες πιέσεις που χάνουν τα προνόμια τους και στα συμμετέχοντα άτομα σε μια αγορά επισφαλούς απασχόλησης (βλ. το πολύ ενδιαφέρον βιβλίο και το δοκίμιο του Guy Standing για το "precariat") τα οποία μεταμνημονιακά αυξάνονται και πληθύνονται με ταχύτερους ρυθμούς, δεν είναι βιώσιμη με την έννοια ότι δεν μπορεί να οδηγήσει στην απαραίτητη συναίνεση για την προώθηση από κοινού αποδεκτών μεταρρυθμίσεων. Αυτό οφείλεται στο ότι λόγω της οικονομικής κατάστασης δεν μπορεί να υπάρξει βελτίωση της ευημερίας των μεν χωρίς να υπάρξει μια επιδείνωση στους δε. Εκτός βέβαια και αν τα πράγματα αλλάξουν άρδην σε ολόκληρη την Ευρώπη και ο προσανατολισμός των πολιτικών της ΕΕ πάρει τελείως διαφορετικές ατραπούς. Το οποίο ωστόσο δεν φαίνεται καθόλου πιθανό.

Η μεταρρύθμιση του πολιτικού συστήματος μας είναι απαραίτητη. Αλλά μου φαίνεται ότι για να είναι ουσιαστική θα πρέπει να προηγηθεί μια εξισορρόπηση των κοινωνικών συνθηκών η οποία αναπόφευκτα θα αποβεί εις βάρος ενός μεγάλου τμήματος του πληθυσμού. Η υποχρέωση της κυβέρνησης σε αυτή τη διαδικασία είναι να τηρήσει αποτελεσματικότερα τα προσχήματα όσον αφορά τη διανομή του κόστους της προσαρμογής. Κάτι που δυστυχώς δεν φαίνεται να πράττει.. Όπως και να έχει η έκφραση της λαϊκής οργής θα διαμορφώσει νέες συνθήκες. Πρέπει να μεριμνήσουμε ωστόσο ώστε αυτή να μην εκφραστεί ως καταστρεπτική βία, φασισμός, ξενοφοβία και κάθε λογής λαϊκισμοί.


1 σχόλιο:

  1. Η πρότασή σου δηλαδή συνίσταται στην αποδοχή αλλά την ίση κατανομή άδικων βαρών στα πλαίσια δήθεν μεταρυθμίσεων που στην ουσία είναι το ίδιο αποτυχημένο νεο-φιλελεύθερο πείραμα;
    Προϋποθέτεις ότι η "άμεση δημοκρατία" είναι υπαρκτή έννοια ή θεμιτό ιδανικό;
    Θεωρείς ότι μπορεί να υπάρξει πολιτική χωρίς προγραμματικά αιτήματα και χωρίς βελτίωση της ποιότητας ζωής των πολλών εδώ και τώρα;

    politikimeprogramma.blogspot.com

    ΑπάντησηΔιαγραφή

Παρουσιάστηκε σφάλμα σε αυτό το gadget